Istraživanje 037info.net pokazuje da je od 2010. do 2025. godine moguće dokumentovati najmanje 22 nova, završena pravoslavna hrama. Kada se dodaju novi objekti koji su u izgradnji ili čiji je projekat javno potvrđen, broj prelazi 40. Istovremeno, Srbija i dalje ima 158 domova zdravlja, dok broj osnovaca značajno opada.

Srbija nema zvaničnu objedinjenu statistiku o broju novih pravoslavnih hramova izgrađenih po godinama. Zato smo podatke tražili kroz dostupne eparhijske arhive, objave Srpske pravoslavne crkve, državne institucije, lokalne samouprave i lokalne medije.

Rezultat je zanimljiv – i pomalo neprijatan.

Najmanje 22 nova hrama su provereno završena

U konzervativni zbir ušli su samo novi objekti za koje postoji dovoljno pouzdana potvrda da su tokom perioda 2010–2025. završeni i osvećeni, odnosno uvedeni u bogoslužbenu upotrebu.

Nisu računati obnovljeni ili rekonstruisani hramovi, dogradnje, parohijski domovi, osvećenja temelja i objekti čiji završetak nije moguće potvrditi.

Konzervativni minimum: najmanje 22 nova završena pravoslavna hrama.

To nije konačan broj svih novih crkava u Srbiji, već broj koji se može dokumentovati prema strožem kriterijumu.

U izgradnji – još najmanje desetak novih objekata

Drugu grupu čine hramovi čija je izgradnja tokom 2010–2025. jasno dokumentovana, ali objekat do kraja 2025. nije završen ili njegov završetak nismo mogli da potvrdimo.

U ovoj grupi nalaze se brojna aktivna gradilišta širom Srbije – od velikih gradskih hramova do crkava u selima.

Među dokumentovanim primerima su novi hramovi u Kruševcu, Ušću kod Kraljeva, Starčevu, Rumi, Ovči, Resniku i drugim mestima. U nekim slučajevima postoje osvećeni temelji, u drugim su već izvedeni ozbiljni građevinski radovi.

Minimalni broj dodatnih objekata u ovoj kategoriji prelazi deset.

Projekti i najavljeni novi hramovi – broj još raste

Treća kategorija je najproblematičnija za statistiku.

Postoje novi hramovi za koje je javno dokumentovano:

• osvećenje zemljišta,
• postavljanje krsta,
• formiranje građevinskog odbora,
• izrada projekta,
• dobijanje građevinske dozvole,
• početak pripremnih radova,

ali nema dovoljno dokaza da je izgradnja završena.

Zbog toga ih ne treba predstavljati kao „izgrađene crkve“.

Ali ih je važno evidentirati ako želimo da vidimo obim nove crkvene gradnje, a ne samo broj svečano otvorenih objekata.

Kada se saberu tri kategorije, naš širi pregled daje najmanje 40 novih hramova, gradilišta i konkretno pokrenutih projekata u periodu 2010–2025.

To je istraživački minimum, a ne zvanična državna statistika.

A domova zdravlja – 158

Ovde je situacija znatno jednostavnija.

Broj od 158 domova zdravlja pojavljuje se u podacima o zdravstvenoj mreži još početkom prethodne decenije, a isti broj navode i noviji izvori.

To ne znači da se zdravstveni sistem nije menjao. Menjali su se oprema, organizacija rada, broj zaposlenih, digitalne usluge i način pružanja zdravstvene zaštite.

Ali osnovna brojka mreže ostaje:

158 domova zdravlja.

Istovremeno, Srbija se suočava sa mnogo ozbiljnijim problemom – nedostatkom zdravstvenih radnika i demografskim pražnjenjem.

Škole imaju sve manje učenika

Prema Republičkom zavodu za statistiku, u školskoj 2025/26. godini u redovnim osnovnim školama ima 498.581 učenik, dok je u prvi razred upisano 61.326 dece. (RZS)

Poređenja radi, 2013/14. osnovne škole imale su oko 562.556 učenika.

To znači da je za nešto više od deset godina broj osnovaca smanjen za oko 64.000, odnosno više od 11 odsto.

Dakle, problem Srbije nije samo koliko ima škola.

Problem je što ima sve manje dece koja će te škole koristiti.

Brojke koje govore više od rasprave

Važno je naglasiti: ne tvrdimo da su crkve razlog za slabije stanje zdravstva ili školstva. Za takvu tvrdnju nema dokaza.

Takođe, mnoge nove hramove nisu finansirali država ili lokalne vlasti, već vernici, ktitori i donatori.

Ali podaci ipak otvaraju pitanje o društvenim prioritetima. Jer Srbija, očigledno, nije izgubila sposobnost da gradi.

Grade se novi hramovi.

Istovremeno, broj domova zdravlja ostaje gotovo nepromenjen, a broj dece se smanjuje.

I možda je upravo to najveća ironija ove statistike:

nije problem što Srbija nema gde da gradi. Problem je što ima sve manje ljudi za koje treba da gradi.

---

Metodološka napomena

Konkretne lokacije i izvori za svaki evidentirani objekat su dostupni u posebnom dokumentu. Broj od 22 odnosi se samo na provereno završene nove hramove. Broj od 40+ obuhvata i objekte u izgradnji i konkretno pokrenute projekte, pa ga treba posmatrati kao konzervativni istraživački minimum, a ne kao zvaničnu statistiku.